และความฉลาดของเว็บ

         สืบเนื่องจากบทความของผู้เขียนเมื่อปลายปีที่แล้วที่พูดถึงระบบคอมพิวเตอร์ ที่รู้ใจผู้ใช้ เนื่องจากสามารถรู้บริบทการใช้งาน (Context-Aware) เช่น รู้ว่าตัวผู้ใช้เป็นใคร อยู่ที่ใด กำลังทำอะไรอยู่ อยู่กับใคร ชอบอะไร วันเวลา สภาพอากาศ สิ่งแวดล้อม ณ ขณะที่ใช้งานเป็นอย่างไร เมื่อคอมพิวเตอร์รู้บริบทแล้ว จึงสามารถปรับพฤติกรรมให้ตอบสนองต่อบริบทนั้นได้อย่างเหมาะสม ตัวอย่างเช่นสามารถแนะนำสถานที่หรือกิจกรรมในบริเวณใกล้เคียงเมื่อผู้ใช้ ปรากฏตัวในบริเวณหนึ่ง ๆ 

         ผู้เขียนอดที่จะกล่าวถึงประเด็นนี้อีกไม่ได้หลังจากอ่านพบหลาย ๆ บทความเกี่ยวกับเว็บ 3.0 (Web 3.0) ซึ่งเปรียบเหมือนเป็นยุคที่ 3 ของเทคโนโลยีเว็บ หลายท่านคงจะทราบแล้วว่าเทคโน โลยีเว็บนี้ถือกำเนิดจากคุณทิม เบอร์เนอร์ส-ลี (Tim Berners-Lee ปัจจุบันเป็นท่านเซอร์ไปแล้ว) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1989 เพื่อใช้ในการแบ่งปันข้อมูลระหว่างกันในห้องปฏิบัติการ ในยุคแรก เว็บเป็นเทคโนโลยีที่ใช้นำเสนอข้อมูลให้ผู้ใช้อ่านและค้นพบข้อมูลที่เชื่อม โยงกันอยู่ได้ ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบันมีแอพพลิเคชั่นบนเว็บเกิดขึ้นมากมาย ซึ่งเน้นให้ผู้ใช้ธรรมดา ๆ ทั่วไปมีส่วนร่วมกับเว็บหรือใช้บริการจากเว็บได้มากขึ้น นอกเหนือไปจากการเป็นผู้บริโภค (อ่าน) ข้อมูลอย่างเดียว แต่สามารถเป็นผู้ผลิตหรือเป็นเจ้าของข้อมูลบนเว็บและมีปฏิสัมพันธ์ร่วมกับ ผู้ใช้อื่นได้มากขึ้นด้วย เช่น การใช้งานวิกิ (Wiki) บล็อก (Blog) เว็บไซต์เครือข่ายสังคม (Social Networking) เว็บไซต์แบ่งปันภาพหรือวิดีโอต่าง ๆ ซึ่งผู้ใช้สามารถนำข้อมูลของตนเองแบ่งปันกับผู้ใช้อื่นผ่านเว็บได้ ดังนั้นจึงมีผู้ให้นิยามคำว่าเว็บ 2.0 ขึ้นมา เปรียบเหมือนเป็นยุคที่ 2 (อย่างไรก็ตาม เซอร์ทิมได้กล่าวว่าสิ่งที่เรียกว่าเว็บ 2.0 นี้เป็นสิ่งที่ท่านตั้งใจให้เว็บทำได้อยู่แล้ว ไม่ได้มีอะไรแปลกใหม่ถึงกับต้องเรียกว่าเป็นยุคที่ 2 แต่อย่างใด) ในยุคของเว็บ 3.0 นั้นจะเน้นที่การเชื่อมโยงข้อมูลที่สัมพันธ์กันเข้าด้วยกันและให้บริการแบบ รู้ใจผู้ใช้มากขึ้น

         เมื่อปีที่แล้วผู้เขียนวางแผนไปเที่ยวตอนปิดเทอม โดยตอนช่วงวางแผนนั้นพบว่ากินเวลานานมาก กว่าจะเลือกว่าจะไปจังหวัดไหน จะไปพักที่โรงแรมไหนดี การเดินทางเป็นอย่างไร มีอะไรให้เที่ยวบ้าง มีอะไรอร่อย ๆ กินบ้าง งบประมาณก็มีจำกัดไม่อยากให้แพงเกินไป ผู้เขียนอ่านหนังสือท่องเที่ยวบวกกับนั่ง  กูเกิลดูหน้าเว็บต่าง ๆ อยู่หลายวัน ต้องหาข้อมูลเปรียบเทียบราคาแต่ละเจ้า ต้องเลือกโรงแรมและสถานที่เที่ยวที่คิดว่าจะไปและวางแผนว่าแต่ละวันจะทำอะไร บ้าง จึงใช้เวลานานกว่าจะลงตัว

         เป็นที่คาดกันว่าในอนาคต เทคโนโลยีเว็บ 3.0 จะช่วยให้ผู้เขียนไม่ต้องปวดหัวแบบนั้นอีกต่อไป เมื่อจะวางแผนไปเที่ยว ผู้เขียนจะสามารถค้นหาข้อมูลบนเว็บโดยพิมพ์คำถามง่าย ๆ เช่น ระบุว่าอยากไปเที่ยวภายใต้งบประมาณที่กำหนด เสิร์ชเอ็นจิ้นจะสามารถตอบกลับข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับการไปเที่ยวครั้งนี้ ให้ โดยนำเสนอข้อมูลชายทะเล เกาะ หรืออ่าวที่น่าไปเนื่องจากทราบว่าผู้เขียนชอบไปทะเล พร้อมทั้งเสนอข้อมูลโรงแรม ร้านอาหาร สถานที่เที่ยว และกิจกรรมในบริเวณนั้น และข้อมูลการเดินทางให้ สิ่งที่เสิร์ชเอ็นจิ้น ต้องรู้ในที่นี้คือ หนึ่ง รู้ว่าข้อมูลใดบนเว็บที่สัมพันธ์กันเกี่ยวข้องกันและจับมาเชื่อมโยงกันได้ และสอง รู้ใจผู้ใช้ว่าอะไรที่เหมาะกับผู้ใช้รายนั้น…

         ในเรื่องความสัมพันธ์ของข้อมูล เซอร์ทิม (อีกแล้ว) ได้กล่าวถึงแนวคิดของเว็บเชิงความหมาย (Semantic Web) ซึ่งมีหลักการอยู่ที่การกำหนดรูปแบบความสัมพันธ์ระหว่างข้อมูลที่อยู่บนเว็บ โดยทำการระบุลงไปในหน้าเว็บต่าง ๆ และใช้ซอฟต์แวร์ในการพิจารณารูปแบบความสัมพันธ์เหล่านั้นเพื่อเชื่อมโยง ข้อมูลและทำให้ทราบว่าข้อมูลบนเว็บนี้สัมพันธ์กับข้อมูลบนอีกเว็บหนึ่ง การค้นหาข้อมูลบนเว็บจึงเป็นการค้นหาหน้าเว็บที่เกี่ยวข้องกับคำหลักหรือคำ ถามที่ใช้ แทนที่จะเป็นการค้นหาหน้าเว็บที่มีคำหลักที่ระบุปรากฏอยู่ ตัวอย่างเช่น ผู้เขียนจะได้รับคำแนะนำเกี่ยวกับโรงแรมแห่งหนึ่งและร้านอาหารอีกแห่งหนึ่ง เพราะมีความเชื่อมโยงกันผ่านทางที่ตั้งซึ่งอยู่บริเวณอ่าวเดียวกัน

         ในเรื่องการรู้ใจผู้ใช้ เว็บ 3.0 จะใช้ข้อมูลประวัติการใช้เว็บที่ผ่านมาในการสร้างเป็นโปรไฟล์ (Profile) ของผู้ใช้และปรับพฤติกรรมการให้บริการให้เป็นแบบรู้บริบทมากขึ้น ดังเช่นในตัวอย่างข้างต้น โปรไฟล์ของผู้ใช้จะระบุเกี่ยวกับทะเลเนื่องจากผู้เขียนเคยทำการค้นหาข้อมูล เกี่ยวกับจังหวัดที่มีชายทะเลอยู่ บ่อย ๆ จึงทำให้เสิร์ชเอ็นจิ้นเสนอข้อมูลท่องเที่ยวทะเลมาให้แทนที่จะเป็นการท่อง เที่ยวภูเขา เรื่องของโปรไฟล์ของผู้ใช้นี้ทำให้ผู้เขียนนึกถึงงานของลูกศิษย์กลุ่มหนึ่ง เมื่อสองปีก่อน ซึ่งพยายามวิเคราะห์ว่าผู้ใช้พ็อกเกตพีซีชอบหรือสนใจอะไร เพื่อที่จะนำข้อมูลความชอบนี้มาใช้ปรับพฤติกรรมของแอพพลิเคชั่นบนพ็อกเกตพี ซีได้ แนวคิดเบื้องต้นคือการวิเคราะห์ความชอบและความสนใจโดยอาศัยสถานที่ที่ผู้ใช้ ไป  ในอดีต กล่าวคือถ้าผู้ใช้ไปสถานที่ใดบ่อย ๆ แสดงว่าผู้ใช้ชอบหรือสนใจสถานที่นั้นหรือสิ่งที่เกี่ยวกับสถานที่นั้น การวิเคราะห์ทำโดยรวบรวมข้อมูลตำแหน่ง พิกัดของสถานที่ที่ผู้ใช้ไปในระยะเวลาหนึ่งโดยอาศัยอุปกรณ์จีพีเอส และเมื่อบวกกับแผนที่ จะทำให้สามารถบ่งบอกสถานที่ที่ไปบ่อย ๆ ได้ รวมถึงวิเคราะห์ประเภทของสถานที่ต่อไปได้ ดังนั้นหากผู้เขียนไปสวนลุมพินีบ่อย ก็จะวิเคราะห์ได้ว่าผู้ใช้สนใจสวนลุมพินี (และสนใจสวนสาธารณะด้วย เพราะสวนลุมพินีคือสวนสาธารณะ) แอพพลิเคชั่นแจ้งข่าวสารสามารถแจ้งกิจกรรมต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้นที่สวนลุมพินี รวมทั้งสวนสาธารณะ   อื่น ๆ ให้ผู้เขียนทราบได้

         เทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับเว็บ 3.0 ที่กล่าวข้างต้น ได้รับการวิจัยพัฒนามาอย่างต่อเนื่องเป็นเวลานาน แม้ว่าจะยังไม่นิ่งและไม่สมบูรณ์นัก แต่ถือว่าในอนาคตที่ไม่ไกลเกินไป เราคงจะเห็นเว็บทำอะไรที่ฉลาดได้เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ และสิ่งที่ดูเหมือนฝันไปนี้จะเป็นจริงขึ้นมาและวันหนึ่งคอมพิวเตอร์จะรู้ใจคุณจริง ๆ…
ขอขอบคุณข้อมูลจาก


เดลินิวส์